Heiligenhanger

Van Folkert Janssen, vaak te zien met zijn metaaldetector, kreeg het museum onlangs een fraaie heiligenhanger geschonken. Navraag bevestigde het vermoeden dat het hier om een bijzonder voorwerp gaat. “Een zeldzaam vroeg l8de-eeuws hangertje, vermoedelijk Italiaans, met een mooi patina, waarvan wij alleen een soortgelijk exemplaar tegenkwamen op een Frans detectorforum.”
(Magazine Vind, 2013/11, p.104)



De heiligenhanger is een afgeleide van het scapulier, het onderkleed van kloosterlingen. Een scapulier is van oorsprong een schouderkleed. Later werd dit scapulier in verkleinde vorm door leken, in de vorm van twee vierkante lapjes verbonden door schouderlinten, onder de gewone kleren over borst en rug gedragen. Nog verder verkleind werd het scapulier tot een medaillon.
Hij werd dan ook gebruikt door leken en  functioneerde in wezen als een amulet, een permanente ‘omringing’, bescherming tegen het kwaad. De hanger werd traditioneel bevestigd aan de onderkleding. Bijna altijd met een afbeelding van Maria en/of het Heilig Hart.

Op deze hanger is aan de ene zijde Christus afgebeeld, met de tekst: SALVATOR MUNDI SALVA (NOS), oftewel ‘Redder van de wereld, red ons’. Christus als Salvator Mundi is een veelvoorkomend motief in de kunst, bekende voorbeelden zijn werken van Titiaan en Leonardo da Vinci, maar ook muziekstukken, zoals van Thomas Tallis (1575). De andere zijde (VIRGO TVA GLORIA PARTVS) is gewijd aan Maria. Het betekent: ‘Maagd, Uw glorie is de vrede’.

Het ligt voor de hand te veronderstellen dat de hanger afkomstig is van een rooms-katholiek – misschien wel een kind – die ‘m op de één of andere manier verloren heeft op het eiland. Het is zeer onwaarschijnlijk dat de hanger gedragen is door een protestant. De hele protestantse kerk is immers ontstaan uit afwijzing van dit soort ‘paapse stoutigheden’. Heiligenverering komt binnen het protestantisme niet voor en wordt gezien als een afgodendienst.
(TH2013002)