Een treurig(e) blik

Peter de Hoo, voormalige medewerker van Museum Tromp's Huys, schreef in maart 1997 in Tien Eeuwen Eiland Flielandt, het orgaan van onze Cultuur Historische Vereniging, over deze beker een stukje:

Onder nummer G28 leed ik als emaillen beker een kwijnend bestaan achter een ordinair klokje zonder uurwerk op de bovenste plank van het keukenkastje. Ik herinner mij met weemoed de dagen met de Akersloots die mijn treurige geschiedenis kenden, van mij hielden maar ook weer dachten aan het jaartal 1896 wat boven mijn vergulde onderrand prijkt. Het was warm die 30e mei 1896*: 400.000 emaillen vergulde mokken waren in een kleurige doek verpakt, tezamen met gemberbrood, harde worst, snoepjes, noten en brood.
 
Wij alle zouden uitgedeeld worden tijdens een massabijeenkomst op het Chodynkaveld nabij Moskou. Het is daarom dat u op mijn emaillen gelaat de Russische 'N' (H) ziet staan met daaronder de Romeinse II van Nicolaas de Tweede en de A van Alexandra aan zijn zijde. Op de ommezijde de dubbelkoppige Russische adelaar met het wapen van Sint Joris en de draak. Wat een feest moest worden, eindigde in "Bloedige Zaterdag". Wat een kroning had moeten zijn, bleek de aanzet te worden tot een scherpe wending in de wereldgeschiedenis.
 
In de nachtelijke uren waren meer dan een half miljoen mensen het terrein opgekomen. Tegen 10.00 uur in de morgen brak paniek uit in het midden onder diegenen die geen lucht meer kregen in het gedrang. Door ondoordacht gegraven greppels en falend politieoptreden vielen er officieel 2.690 slachtoffers, vertrapt en verstikt. Toen naast deze gruwelijkheid bleek dat het vorstenpaar in de avond het bal opende in de residentie van de Franse ambassadeur graaf Montebello, bleef er van mijn glans als kroningsbeker niets meer over.
 
Ik mag van geluk spreken dat ik emigreerde en u dit kan navertellen. Misschien dat er her en der meerdere familieleden van mij zijn blijven leven. In ieder geval bestaat er een foto in "The hundred   antiques. Sterling  Ontario" (zie afdruk op volgende pagina). Mijn "finest  hour" mag ik u wel zeggen, was de liefdevolle opmerking die Jet Visser in december 1954 in een interview maakte terwijl ze mij in haar handen nam: "Een jubileumbeker  van de laatste tsaar van Rusland,  van porselein."
 
Van blik werd ik porselein! In de nachtelijke uren converseerde ik daarover met de samovar die nu in de tegelkamer staat. Hij is ergens op de helft van de 19e eeuw in Rusland geboren en heeft ook een aristocratisch verleden. Toen ik naar het keukenkastje werd verbannen, weigerde hij te antwoorden:  "Ik spreek  niet  met keukenpersoneel." waren zijn laatste woorden. Vandaag riep ik hem weer: "Joehoe,  graaf Samovar,   graaf Samovar...   Raad  eens...  ik sta nu in een  vitrine!".

* volgens de huidige en niet de Gregoriaanse datering, welke tot 1918 in Rusland gold; hierin zaten meerdere dagen verschil

Toelichting

De Chodynka beker was gemaakt voor de kroning van tsaar Nicolaas II en zijn vrouw Alexandra Fjodorovna in 1896. Op de beker aan de ene zijde de initialen van Nicolaas en Alexandra omgeven met een geometrisch patroon en aan de andere het wapenschild van het huis Romanov.

De laatste Russische tsaar Nicolaas II werd op 26 mei 1896 gekroond in de Oespenski-kathedraal te Moskou. Om dit te vieren vond vier dagen later een groot volksfeest plaats op het Chodynkaveld. De bevolking zou worden getrakteerd op drinken, eten en souvenirs, zoals onder andere deze kroningsbeker. Het Chodynkaveld was echter totaal ongeschikt voor een dergelijk massa-evenement.

Vroeg in de ochtend hadden zich al ongeveer 500.000 mensen verzameld op het Chodynkaveld om de cadeaus van de tsaar niet mis te lopen. In de menigte verspreidde zich het gerucht dat er niet genoeg cadeaus waren voor iedereen en daarom drongen de mensen naar voren. Door het gedrang vielen 1.389 doden en daarboven nog eens 1.300 gewonden. Wat een feest had moeten worden, eindigde in 'Bloedige Zaterdag'. Het was tsarina Alexandra Fjodorovna die de naam 'Cup of sorrows' ofwel 'Beker der Smarten' bedacht voor de beker.

Nicolaas II en zijn vrouw bezochten nog dezelfde dag gewonden in de ziekenhuizen. De families van de slachtoffers kregen 1.000 roebel uit het privévermogen van de tsaar en hij nam de kosten van de begrafenissen op zijn rekening. De publieke opinie keerde zich desondanks tegen de tsaar omdat hij nog dezelfde avond een bal bezocht. De jonge tsaar vond het onbeleefd deze uitnodiging af te slaan. De bevolking vatte dit echter op als onverschilligheid van de tsaar over haar lot.

Om toch wat goede sier te maken gaf Nicolaas de minister van justitie de opdracht om de toedracht van de tragedie te onderzoeken. Uit het onderzoek bleek echter dat grootvorst Sergej Aleksandrovitsj, de oom van de tsaar die sinds februari de feestelijkheden voorbereidde, verantwoordelijk moest worden gehouden voor de gebeurtenis. De keizerlijke familie wilde niet dat dit openbaar gemaakt zou worden, want een proces tegen een grootvorst zou de autoriteit van de monarchie ondermijnen. De Russische bevolking liet zich echter niet voor de gek houden en Sergej Aleksandrovitsj werd in de volksmond al snel 'Vorst Chodynskij' genoemd, naar het Chodynkaveld waar de tragedie plaats had gevonden.

Critici gaven Nicolaas de bijnaam Bloedige Nicolaas, onder meer vanwege wat de 'Chodynkatragedie' is gaan heten. Voor Nicolaas betekende de Chodynkatragedie een slecht begin van zijn regeringsperiode die nog vele crises zou kennen en zou eindigen in de Russische Revolutie. De tsaar en zijn familie vonden daarbij de dood. In de nacht van 16 op 17 juli 1918 werd de tsarenfamilie op bevel van de lokale sovjet geëxecuteerd.

Bron: Wikipedia.

(G0028)