Kuijper-kaarten

Onlangs heeft het museum een kleine kaart aangeschaft uit de Gemeente-atlas van Nederland, in 1871 uitgegeven door Hugo Suringar te Leeuwarden. De atlas bevat litho's waarvan de gemeentegrenzen met de hand zijn ingekleurd. Het leuke is, dat niet alle kaarten met dezelfde kleur zijn ingetekend. Dit exemplaar heeft een roodbruine grens, maar op internet circuleren ook exemplaren met een gele grens (linksonder), een geel ingetekend eiland en een zwart-witte versie. De reden hiervoor is dat gemeentegrenzen in de atlassen veelal door kinderen van gekleurde lijnen werden voorzien. Later werden ze ook wel eens compleet ingekleurd om de decoratieve waarde te verhogen. Kinderarbeid?

De kaart met de roodbruine grens is gemaakt in 1866. Vlieland telde toen 600 inwoners. De andere twee afgebeelde kaarten zijn gemaakt in 1867. Vlieland telde toen 660 inwoners. De slufter ten westen van het Posthuis steekt op de kaart uit 1867 een stuk dieper het land in. Van deze uitgave bezit het museum ook een exemplaar. Deze litho heeft een geelbruin ingetekende gemeentegrens. Beide exemplaren zijn toegevoegd aan onze kaartengalerij.

De gemeente Vlieland maakte destijds deel uit van de provincie Noord-Holland. Daarom is Vlieland in de gemeente-atlas ook onder de provincie Noord-Holland te vinden. Sinds de Tweede Wereldoorlog is Vlieland ingedeeld bij de provincie Friesland.

De vervaardiger van de kaartjes, Jacob Kuijper, was een bekende aardrijkskundige en cartograaf in de jaren vijftig, zestig en zeventig van de 19e eeuw. Hij heeft in de periode 1865-1870 alle toenmalige Nederlandse gemeenten in kaart gebracht. De Gemeente-atlas bevat in totaal 1210 plattegronden van alle toenmalige steden en dorpen in Nederland. Het zijn zeer gedetailleerde plattegronden, waarin straten, rivieren en kleinere wateren, spoorwegen, kerken, huizen, molens en het aantal inwoners zijn aangegeven. De grootte van de gemeente is in 'bunders' aangegeven. De gemeentekaartjes zijn nu vooral bekend onder de noemer Kuijperkaartjes. Kuijper was medeoprichter van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG). 

Litho, origineel grensgekleurd. Uitgegeven door Hugo Suringar te Leeuwarden. Cartograaf: Jacob Kuijper.
Hoogte (incl. bijbehorende tekst) 16 cm; breedte 18,5 cm.

TH2014005 & G0882